Рубрика: Հայոց լեզու 2019-2020, Uncategorized

Հայոց լեզու

  1. Ինձ համար մեր կրթահամալիրը ուղակի կատարյալ է, ես շատ եմ սիրում մեր դպրոցը։Ես առաջին դասարանից սովորում եմ այստեղ և ինձ այլ դպրոցում չեմ կարող անգամ պատկերացնել։Մեր դպրոցը շատ է տարբերվում մնացած դպրոցներից։Մեր ուսուցիչները յուաքանչյուրիս անհատական մոտեցում են ցուցաբերում և մեր դասրը անցնում են ուրախ և հետաքրքիր։Դպրոցում ամնաշատը սիրում եմ երկար դասամիջոցը։Իմ սիրելի վայրը մեր դպրոցում մարմարյա սրահն է, որտեղ ամեն առավոտ անցկացնում ենք ընդհանուր պարապունքը։

2.Վայրէջք- վայր և իջնել

Բանբեր- բան և բերող (լուր բերող)

Բանակռիվ- բան + ա + կռիվ (բանավեճ)

Սնափառ- սին + ա + փառ (փառքի տենչանքով լցված)

Սնահավատ- սին+ա+հավատ

Վարժ․3

  1. Աղվեսը մի թուղթ գտավ և այդ թուղթը տարավ գայլին։ Թագավորը ժլատ ու աչքածակ մարդ էր, ու հրամայեց, որ կարասը իրեն տան։
  2. Կղզին լճի հարավ-արևելում էր, և լճի հյուսիսային ափից տարբերվում էր թե՛ բուսականությամբ, թե՛ կենդանիներով։
  3. Խեղճ կապիկը պիտի վարժվի նեղլիկ վանդակին և անընդհատ պիտի փորձի դուրս պրծնել այդտեղից։
  4. Չի ստացվում
  5. Չի ստացվում
  6. Չի ստացվում

Վարժ․ 4

Դոկտոր Քիփ Թոռնը Կալիֆոենիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի առաջաքտար ֆիզիկոսներից է։ Մի քանի տարի առաջ գիտական աշխարհում նա մեծ իրարանցում առաջացրեց։ Նա պաշտմանեց այն վարկածը, որ ժամանակի մեքնայի կառուցումը լիովին հնարավոր է։ Դոկտոր Թոռնի ներկայացրած ժամանակի մեքենայի նածագծում այդ «միջանցքը» գտնվելու է երկու մետաղե սկավառակի միջև։ Նա պնդում է, որ եթե մարդը ժամանակի և տարաության «միջանցքը» մտնի, կհայտնվի նորից նույն տեղում, սակայն ավելի վաղ ժամանակակետում։ Նրանցից մեկը լուսի արագությամբ պիտի շարժվի, պտույտ գործի ու  նախկին դիրքին դառնա։

 

Վարժ․5

Կարծես թե-թվում էր

Ձայնեղ-հնչեղ

Ընկնում էր-գահավիժում էր

Հիացել էին-սանչացել էին

Թափառել-դեգերել

Նորից ու նորից-անընդհատ

Երևա-հայտնվի

Չիթերից-

Բոցկլտում են-վառվռում են

Վառ կանաչ-զմրուխտ

Տեսնելու-նայելու

Կտրելու- անցնել

Թափվում-

Անսպասելիորեն- հանկարծակի

Շարժվել առաջ- առաջ գնալ

Հեռանալ-գնալ

Դիտում էին- նայում էին

Վերջանա-կտրվի

 

Վարժ․6

Եթե ես ունենայի ժամանակի մեքենա, ես ոչինչ չէի փոխի իմ անցյալում։Ես կարծում եմ, որ եթե ինչ որ բան փոխեի իմ անցյալում, իմ ներկան այսպիսին չեր լինի։Ես կարծում եմ, որ եթե ինչ որ բան եղել է , ուրեմն այդպես էլ պետք է լիներ, ուրեմն այդպես էր ճիշտ։

7․ Ապ, դժ, տ, ածանցներով կազմի՛ր տրված բարեի հոմանիշները:

  • Անգույն – դժգույն, անբախտ – դժբախտ, անգետ – տգետ, անշնորհք – ապաշնորհք, անարդյունք – ապարդյուն, անօրեն – տնօրեն, անձև — տձև:
  • Բառակաճակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:
  • Ինքն իրենից գոհ – ինքնագոհ, իրեն հավանող – ինքնահավան, իր կյանքի պատմությունը – ինքնակենսագրություն, ինքն իրեն կրթելը – ինքնակիրթ, իրեն ժխտելը – ինքնաժխտում, իրեն սիրելը – ինքնասիրահարված, իրեն կառավարելը — ինքնակառավարել:

8.իքնագոհ,ինքնահավան,ինքնակենսագրություն,ինքնակրթություն,ինքնաժխտում,ինքնասեր,ինքնակարավարել:

9.

1.Հզոր արծիվն ու ագահ աղվեսը հաշտ էին ապրում

2.Խելացի գյուղացին պատահաբար բռնեց մեղավոր թզուկին:

3.Կիրթ մարդիկ գիտակցաբար նահանջում են ամոթալի գործից:

10.

Ծովը խաղաղ էր քնած երեխաի նման:Արևը դեռ չէր ծագել, և վաղորդյանի լռության մեջ ինչ-որ խորհուրդ կար:Թվում էր, թե ամբողջ աշխհարն է խաղաղ քնած:Բայց մի մարդ միայնակ նստած էր ծովափի խոնավ ավազին:Նա ուղղակի հոգնել էր այս աշխհարից և ուզում էր հիանալ ծովի և թռչունների ձայներով,միայնակ մնալ աշխհարից:

11.

Արի տղաները հաղթեցին թշնամուն:

Արի մի հատ կոնֆետ տամ:

Սերի անբացատրելի մի զգացողություն է

Մարդիկ կան որոնք չեն սիրում կաթի սերը

Ծաղիկից լավ հոտ է գալիս

Հովիվը ոչխարների հոտը տարավ սարերը

Հոր խոսքը աղջկա համար շատ կարևոր է։

Հին ժամանակներում մարդիկ ջուրը հորից էին վերցնում։

13.

1․Ինչու էր այդքան անսրվեստ քանդակ արել։

Անքաղաքավարի է խոսում ընկերների հետ։

Տգեղ դեմք ունի։

2․Մեր նոր ընկերուհուն Նազելի Են անվանում։

Եվ սրան էլ իմաստուն են անվանում։

3․ Ինչ ասում էին, սուս ու փուս անում էր։

Իմ գործը վերջացրեցի, կարող եմ հեռանալ։

Որոշումը որ չիրագործի, չի հանգստանա։

4.Բազում հարցերի պատասխանիում էր լռելով:

Դեռ համբերում եմ,որ տեսնեմ,թե մինչև երբ է չարություն անելու:

Արձագանքները վերջացան:

5. Ափսեները տեղավորեցպահարանը:

Եկավ ու իր օրեննքները դրեց:

Ձեռքի գիրքը մի կերպ խցկեց լիքը լցրած

14.

Ա․ Դասագիրք – դասի գիրք, հեռագիր – հեռվից գիր, արոտավայր – արոտի վայր, լրագիր – լուրի գիր, ծառաբուն – ծառի բուն, մրգաջուր – մրգի ջուր, մրջնաբույն – մրջյունի բույն, ծաղկեփունջ – ծաղկի փունջ, միջնապատ – մեջտեղի պատ։

Բ․ Վիպագիր – վեպի գիր, մեծատուն – հարուստ մարդ, զինակիր – զենք կրող, ժամացույց – ժամ ցույց տվող սարք, կողմնացույց – կողմ ցույց տվող սարք, երգահան – երգ ստեղծող, քարհատ – քար կտրող բանվոր, պատմագիր – պատմություն գրող, քանդակագործ – քանդակ անող

15․

Ա․ ա) Հողմը մռնչաց, գալարվեց և խառնեց ծովի ալիքները։

Հողմը մռնչաց, գալարվեց, և ծովի ալիքները լեռնացան։

բ) Դեմքը խաղաղ էր ու ողողվելկ էր մի զարմանալի լույսով։

Դեմքը խաղաղ էր, ու աչքերում մի զարմանալի լույս էր ցոլում։

գ) Մայորն անձամբ ցույց կտա կղզին կամ իր թիկնապահին կուղարկի ինձ զեկուցելու։

Մայորն անձամբ ցույց կտա կղզին, կամ նրա թիկնապահը կուղեկցի ինձ։

Բոլոր տեղերում դրվում է երկու ստորակետ, քանի որ ենթական փոխվում է։

Բ․ ա) Արևը ժպտաց և արթնացրեց ծաղիկներին։

Արևը ժպտաց, և ծաղիկներն արթնացան։

բ) Նա խոսում էր բարձր, խրոխտ ձայնով ու իր խոսքին տալիս է տիրական շեշտ։

Նա խոսում էր բարձր, խրոխտ ձայնով, ու դա նրա խոսքին տալիս էր տիրական շեշտ։

գ) Նա մեզ թող սպասի ավտոմեքենաների կանգառում կամ ինքն ու Ջերալդը հետ միանգամից գնա հրավերքի սրահը։

Նա մեզ թող սպասի ավտոմեքենաների կանգառում, կամ ինքն ու Ջերալդը միանգամից գնան հրավերքի սրահը։

16․

Ա․ հեռագիր – հեռագրեր, արոտավայր – արոտավայրեր, լրագիր – լրագրեր, ծառաբուն – ծառաբներ, մրգաջուր – մրգաջրեր, մրջնաբույն – մրջնաբներ, ծաղկեփունջ – ծաղկեփնջեր, միջնապատ – միջնապատեր։

Բ․ Մեծատուն – մեծատներ, զինակիր – զինակրեր, ժամացույց – ժամացույցներ, կողմնացույց – կողմնացույցեր, երգահան – երգահաններ, քարհատ – քարհատներ, պատմագիր – պատմագրեր, քանդակագործ – քանդակագործներ։

17․ Ուշադրություն դարձրու, թե ը կամ ն մասնիկը բառին ի՞նչ օրինաչափությամբ է ավելանում։

Գործը վաղվան մի թող։ Գործնէ անմահ։ Գործն անմահ է։

Ավելի քան հարյուր տարի նավը մնաց ծովի հատակին։ Նավն ավելի քան հարյուր տարի սուզված մնաց։

Ուսումնասիրում էր իրենց գյուղի բույսերը ։ Իրենց գյուղի բույսերն էր ուսումնասիրում։

Սիրտը գործում էր օր ու գիշեր։ Սիրտն օր ու գիշեր գործում էր։

Հետքերը տանում էին անտառ։ Հետքերն անտառ էին տանում։

Աղեղնավորը ներկաներին սպառնում էր ու գոռգորում։ Աղեղնավորն սպառնում էչ ներկաներին ու գոռգոռում։

Աղջիկը հավանաբար շտապում էր։ Աղջիկն շտապում էր հավանաբար։

Գինին կարասներում էին պահում։ Գինին էին պահում կարասներում։

Տղան ցանկապատի վարյոց թռավ։ Տղան էր ցանկապատի վրայից թռչողը։

Ինչպես հասկացա, ն դրվում էր այն ժամանակ երբ ենթակայից հետո գալիս էր ստորոգյալը։ Բայց կար նաև դեպք, որտեղ երբ բառը սկսվում է ձայնավորով, ապա նրա նախորդ բառի վերջում պետք է դնենք ն, որպեսզի ավելի գեղեցիկ կարդացվի։ Մի դեպք էլ կար, երբ գործողությունը կատարում է գոյականը և շեշտը դրված է հենց գոյականի վրա և այն գտնվում է նախադասության սկզբում, ապա այն գրվում է ը-ով։

18. Հետևություններից ո՞րն է համապատասխանում տեքստին։ Ընտրությունդ պատճառաբանիր։ Կարող ես այլ հետևություն անել։

Արագիլին հարցրին․

-Իմաստուն հավք, ինչո՞ւ ես անվերջ մեկ ոտքի վրա կանգնում։

Պատասխանեց․

-Որպեսզի գոնե մի քիչ թեթևացնեմ աշխարհի բեռը։

Հետևություն։

ա) Մարդիկ մեծամիտ են ու շատ կարևորում են իրենց։ Նրանց թվում է, թե իրենք են տանում աշխարհի հոգսը, և իրենցից է կախված, թե աշխարհն ինչպես է ապրում։

բ) Կա մարդ, որ այնքան բարի է, որ աշխարհն ու մարդկանց ներողություն չտալու համար պատրաստ է մեկ ոտքի վրա ապրելու։ Իր կյանքը կդժվարացնի, միայն թե ուրիշների համար հեշտ լինի։

գ) Ծույլ մարդիկ իրենց բան ու գործը թողաց, ամբողջ օրը կարծես աշխարհի հոգսն են հոգում։

դ) Կան պարծենկոտ մարդիկ, որոնք իրենց ամենասովորական արարքները շատ են կարևորում ու դրանք վեհ գաղափարներով բացատրում։

ե) Բոլոր մարդիկ պետք է մեկ ոտք ունենան, որ երկրի բեռը թեթև լինի։

զ) Մարդիկ պետք է հարգեն դիմացիների սովորությունները և դրանց վերաբերվող ավելորդ հարցեր չտան, թե չէ երբեմն շատ անհեթեթ պատասխաններ կլսեն։ Ամեն ինչ չէ, որ բացատրելի է։

է) Մարդիկ այնքան եսասեր ու շահամոլ են, որ երբեք, մի թռչունի չափ անգամ չեն մտածի իրենց երկրի մասին։

Ես ինչպես հասկացա, արագիլը մեկ ոտքը բարձրացնում է, որպեսզի երկրի հոգսը թեթևացնի։ Բայց համաձայն չեմ, որ պետք է ամեն մարդ մեկ ոտք ունենա, որ աշխարի հոգսը թեթևանա, մենք ունենք այդ ոտքերը և պետք է օգտագործենք։ Բայց բեռ ասելով ես կարող եմ ասել, որ դա աղբն է, այո բեռը աղբն է, որը մարդիկ աշխարհով մեկ տարածում են և դա է մեծ բեռը աշխարհի համար։

19․ Տրված բարդ բառերի առաջին մասը փոխելով՝ նոր բարդ բառեր ստացիր և բոլոր բառերը բացատրիր։

Ոսկեշար — ոսկեգույն, բազմազբաղ — բազմազան, բազկատարած — բազկաթոռ, գնդացիր — գնդակ, ստրկահոգի — ստրկական, սիրահոժար — սիրահարված, մեղմանվագ — մեղմօրոր, սառցալեռ — սառցաբեկոր, բանաձև — բանասեր, գաղտագողի — գաղտնի։

20. Ընդգծված բառերն ու բառակապակցությունները փոխարինի՛ր համապատասխան ածականներով:

Օրինակ՝ Երկրին մոտ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին: – Երկրամերձ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին:

Հայոց աշխարհում, Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշալի ու անձեռակերտ կոթող կա: Դա Արարատն է՝ երկնասլաց, մեկուսի լեռների զանգված՝ կոնի նմանվող զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասսի ժայռապատգագաթը ծածկված է հավերժական ձյունով: Սսի գագաթի մասը նույնպես քարածածկ է: Լանջերը կտրտված են ճառագայթաձև ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտառատ արոտները ու թփուտներ կան, ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքաների որսատեղի:

Մասիսը զերծ չի մնացել բնության աղետներից: Նրա հյուսիս-արևելյան լանջի խորխորատը, հայտնի <<Մասյաց վիհ>> անունով, որ գագաթնամերձ մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից:

 

21.

Յոթանասուն միլիոն,տասը,երեսուն-երեսունհինգ,երեքը,հիսուներկու,տասներեքը,տասներկու,չորս,յոթանասուն:

Գտածոն-եզակի

բացել-եզակի

պահում-եզակի

կառուցվել է-հոգնակի

բացվեց-եզակի

խոսում-հոգնակի

22.

1.Երբ նա խոսում է ինքն իրա մասին

2․Երբ խոսում է խոսակցի մասին

3․Երբ որ խոսում է ինչ-որ երրորդ մարդու մասին։

25.

Երգելուց ձայնը գլուխն էր գցում:

Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար վախենալիս:

Թեյը տանելուց թափեց:

Ու մոսկվա գնալուց առաջ մի երկու ման է գալիս հարազատ վայրերում:

Մեղր լցնելիս մի կաթիլ թափեց:

26.

Իմ մասին

Ես Գարիկ Բարխուդարյան եմ չեմ սիրում ձևականություններ,սիրում եմ երբ որ մարդը լինում է տրամաբանող,ես սիրում եմ խաղալ,կինո/սերիալ նայել,ես զարմանում եմ պատկերացնելով թե օրեկան քանի մարդ  է մահանում և քանիսը ծնվում,այդ ժամանակ հասկանում եմ, որ պետք է կյանքը ապրել նպատակներով:

27

Անարվեստանդեմանդուռ, անիվ, անսիրտանահ, անուշ, անմահ, անուն, դժողք, դժգոհդժբախտ, ապուր, ապաշնորհ, ապուշ, ապատակ, տարի, տկար, տհաճ, տպել, տգեղ, տխուր, չամիչ, չտեսչկամ, չարիք:

28.

Ա. Մի խեղճ գյուղացի ծերացան և ուժատ եզ ուներ ու չգիտեր, թե ինչպես ազատվեր բեռ դարձած անասունից: Որոշեց տանել շուկա, ծախել: Եվ քանի որ առևտրի փորձ չուներ. Դիմեց իր դրացուն:

-Եվս հալից ընկե; է, ի՞նչ կլինի՝ օգնիր, տանենք շուկա, ծախենք:

-Աչքիս վրա, – պատասխանեց դրացին:

Դրացին խոսքաշեն ու լեզվանի մարդ էր. Շուկայում սկսեց գովաբանել եզին:

-Այ եզը, լավ եզը, էս կողմն եկեք, մի էստեղ նայեցեք: Հո եզ չէ, Աստված վկա, գոմեշ է, գոմեշ…

Բ. Հավաքվում են մարդիկ, ու սա շարունակում է.

-Գիտե՞ք՝ ինչ ուժեղ է. առանց զույգի գութան է քաշում: էնքան խելոք է ու հեզ, որ կարող եք համ բարձել, համ լծել:

Մարդիկ լսում են. քննարկում, ձեռք տալիս եզանը, բայց ամենից ուշադիր եզան տերն է լսում: Լսում է, լսում է. մեկ էլ դառնում դրացուն ու ասում.

-Չէ, ախպեր, ես իմ ապրանքը չեմ ծախում: Որ էդքան լավն է, ես կբանեցնեմ, էլի:

31.Արտաքուստ հանգիստ ու խաղաղ սպասում էր։Միայն մեր ընդ մերթ ժամացույցին նետած հայացքներն էին մատնում,որ շտապում է։ Վերջապես ավտոբուսը եկավ։ Մոտեցավ, ուզում էր բարձրնալ, բայց սևեռուն ինչ-որ հայացք նրան ստիպեց շրջվել։Այդ մարդն ուզում էր գնալ այդտեղից,նա հոգնել էր այդ երկրից, բայց երբ նա արդեն պատրաստվել էր, որ գնար նա հիշեց իր կյանքի առաջին տարիները որը անցկացրել է այդ միջավայրում այն մարդկանց ովքեր եղել են իր կողքին այդքան ժամանակ,նա հիշեց իր մորը հորը ընտանիքի և շրջվեց, որ հագողություն անի իր անցյալին և սկսի նոր կյանք ուրիշ վայրում։

32․Եթե նա սիրեր քեզ կմնար քո հետ։

Քանի որ այդ գործը շահավետ  է ընտրիր այն։

Որովհետև դու սխալ ես գործել։

Քանզի նա ներողամիտ է նա կների քեզ։

Ապա նա վերցրեց իր վերարկուն և լքեց տարածքը։

Հետևաբար նա չիների քեզ՝ քո ստոր արարքի համար։

Դու նրան դավաճանեցիր ուստի նա քեզ էլ ետ չի վերցնի։

Դու չես պարապել ուրեմն կպարտվես։

33.Եթե վագոնավարն ուրիշն ուղիներ չփնտրի, տրամվայը գծերից դուրս չի գա։

Եթե կենդանաբանական այգի չգնաք,այդ ուղտերի չեք տեսնի։

Եթե փղի վրա չհարձակվեն, նա էլ ժանիքը գործի չիդնի։

Երբ շոգ չի լինում, փիղն իր կնճիթով վերից վար չի ջրում իրեն։

Եթե սագը չի սուզվում, ուրեմն անձրև չի գալու։Իսկ եթե մի ոտքի վրա չի կանգնում ու գլուխը չի թաքցնում թևի տակ, սաստիկ ցուրտ չի լինելու։ Երբ սագերը դեպի հարավ չեն չվում, ուրեմն ձմեռը մոտ չէ։Հողի մեջ որ փոս չգտնեն,բույն չեն սարքի։

34.Ընդգծված բառերի տարբերությունը բացատրի՛ր: Իմաստի տարբերությունն ի՞նչ ձևով է արտահայտվում:

ա)Մեր պարտեզում վարդի թուփ է աճում: – բ)Մեր պարտեզում վարդի թուփ ենք աճեցնում:

Այս երկու նախադասություններից առաջինում առվում է, որ թուփը ուղղակի աճում է, իսկ երկրորդ նախադասությունում շեշտվում է, թե ով է աճեցնում թուփը:

ա)Ջերմասեր բազմաթիվ բույսեր ու կենդանիներ ոչնչացան ու անհետացան: – բ)Ցուրտը բազմաթիվ ջերմասեր ոչնչացրեց ու անհետացրեց:

Առաջին նախադասությունում ասվում է, որ ուղղակի ոչնչացան և անհետացան կենդանիները և բույսերը, իսկ երկրորդ նախադասությունում շեշտում է, թե ինչու:

ա)Գարնանը ձյունը հալվում է ու գոլորշիանում: – բ) Գարնան արևը ձյունը հալեցնում ու գոլորշիացնում է:

Առաջին նախադասությունում ուղղակի ասվում է, որ ձյունը հալվում և գոլորշիանում է, իսկ երկրորդ նախադասությունում նաև շեշտվում է, թե ինչի շնորհիվ:

35.Վկայել որ անձրև է գալու։

Հավատալ որ նա ճիշտ է ասում։

Հավատացնել որ դու չես սպանել այդ մարդուն։

36.Նախադասությունները համապատասխանաբար տեղադրիր տեքստում: Տրված և ստացված տեքստերն ինչո՞վ են տարբերվում:

ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսի նահանգում մի փոքրիկ քաղաք կա:  Քաղաքի անունը Օուշեն Գրոուվ է: Յոթ հազար բնակիչ ունի: Արդեն հարյուր տարի է, ինչ այնտեղ կիրակի օրը հայտարարված է <<լռության օր>>: Քաղաքի փողոցներում ոչ մի ճռռոց ու հռնդյուն չես լսի: Այդ օրը տրանսպորտի երթևեկությունն արգելված է: Մարդ են, հանկարծ մեքենա վարելու գայթակղությանը չտրվեն: Թերթերն առաքվում են հեծանիվներով: Երկարատև բանավեճերից հետո մի բացառություն է տրվել: Փողոցները ծանր, թուջե շղթաներով զանկապատվում են ու փականքով փակվում:

37. Յուրաքանչյուր հարցին պատասխանելիս նախադասության մեջ բառերի դասավորությունը փոխիր այնպես, որ կարևորվի հարցական բառին պատասխանող բառը։

Երեկոյան գազանանոց այցելողների բազմությունը նորանում է։

1․ Ե՞րբ է բազմությունը նորանում։

Երբ երեկո է լինում բազմությունը նորանում է

2․ Ո՞ր բազմությունն է նորանում։

Նորանում է երեկոյան գազանանաոց այցելողների բազմությունը։

3․ Ի՞նչ է լինում բազմությունը երեկոյան։

Բազմությունը երեկոյան է բազմանում գազանանոցում։

Ջրավազանը սուզվողը ջրից կանաչ մազերով դուրս կգա։

1․ Ո՞վ դուրս կգա

Ջրավազանը սուզվողը ջրից դուրս կգա։

2․ Որտեղի՞ց կանաչ մազերով դուրս կգա։

Ջրավազանից կանաչ մազերով դուրս կգա։

3․ Ինչպե՞ս դուր կգա։

Կանաչ մազերով դուրս կգա։

38. Այս արմատների կրկնությամբ իմացածդ բոլոր բառերը գրիր։

Թիռ — թիթեռ, թռվռալ, թռչկոտել

Բառ — բառիմաստ, բառակապակություն, բառարան

Գիր — գրել, գրաբար, գրիչ

Մուռ — մուրալ, մուրացկան, մուր

39․ Նախադասությունն ընդհարձակիր՝ ավելացնելով բառեր կամ բառակապակցություններ, որոնք կբնութագրեն գործողություն կատարողին։

Մտահոգ որդիներն անհանգստանում էին։

Դավաճան ընկերդ արդեն գնացել է։

Անվախ արշավախումբը վերդարձավ լեռներից։

Քո հիասքանչ երգը գրավեց մարդկանց։

40․ Կետերի փոխարեն փակագծում դրված բայերը գրիր պահանջված ձևով։

Այդ նամակը կարդալիս նա գունատվեց։

Ամբողջ երեկո կարդալուց հոգնաց՝ դուրս եկավ զբոսնելու։

Այդ տունը կառուցելիս սպասում էր որդու վերադարձին։

Չգիտես ինչու վախենում էր իր վերջին կամուրջը մինչև վերջ կառուցելուց։

Ականջները խշշում էին ամբողջ օրն այդ աղմուկը լսելուց։

Իրիկնադեմին տուն դառնալիս մի անգամ էլ հիշեց խոստումը։

Վիրավորվել էր ընկերոջ՝ առանց պատճառը հետ վերադառնալուց։

Վրա-վրա հիվանդանալիս նիհարել էր։ Հիվանդանալուց միշտ էլ նիհարում է։

41․ Գործողության անունը դարձրու այդ գործողության հետ կապված գործիքի, առարկայի անուն։

Քերել — քերոց

գրել — գրիչ

կապել — կապիչ

քամել — քամիչ

թակել — թակիչ

ըմպել — ըմպելիք

բացել — բացիչ

գործել — գործիք

խաղալ — խաղալիք

ուտել — ուտելիք

խմել — խմել

հագնել — հագուստ

ձգել — ձգելիք

փակել — փական

խթանել — խթանիչ

փաթաթել — փաթաթան

ճոճել — ճոճարան

գանձել — գանձ

42. Տեքստը համառոտիր՝ չորս, հետո էլի վեց նախադասություն հանելով։

Երկու ընկեր անապատով քայլում էին և նրանցից մեկը ծարավից ընկավ գետին, մյուս ընկերը իր մոտ ջուր ուներ, բայց չտվեց և հեռացավ։ Իսկ հետո այլ մարդիկ կիսամեռ տղային գտան գետնին ընկած, նրան ջուր տվեցին և հանեցին ոտքի։ Տղան գնաց հասավ ընկերոջը, որոշ ժամանակ անց մյուս ընկերը սայթաքեց և ջարդեց ոտքը, նրա ընկերը եկավ նրան շալակն առավ ու տարավ տուն կնոջ մոտ։ Նա հրաժեշտի ժամանակ ասաց, որ քանի կանք պետք է մարդկանց պատմենք դու քո ջրի մասին, ես էլ իմ շալակի։

43․ ա) Տրված բայերը պատճառական դարձրու։ Պատճառական դարձնող մասնիկը ընդգծիր։

Վազել — վազեցնել                             շփոթել — շփոթեցնել

Պարել — պարեցնել                            լռել — լռեցնել

Աշխատել — աշխատացնել                 վստահել — վստահեցնել

Ուտել — ուտեցնել                                հագենալ — հագեցնել

Կարմրել — կարմրացնել                      մոտենալ — մոտեցնել

սովորել — սովորեցնել                         մերձենալ — մերձեցնել

խմել — խմցնել

44․ Տրված բարդ բառերի երկրորդ արմատը փոխարինելով՝ նոր բարդ բառեր ստացիր, և բոլոր բառերի արմատների միջոցով բացատրիր։

Բառապաշար — բառ, պաշար     բառակապակցություն — բառ, կապել

վիրաբույժ — վերք, բուժող           վիրավոր — վերք ստացած

միամիտ — մեկ միտք ունեցող       միատեսակ — մեկ տեսակ ունեցող

սևահոգի — սև հոգի ունեցող        սևահեր — սև մազեր ունեցող

սրբատաշ — սուրբ տաշած             սրբապատկեր — սուրբ պատկեր

մազապուրծ — մազից պրծած        մազատափում — մազերի թափում

փայտահատ — փայտը հատող       փայտաճեղք — ճեղքված փայտ

մթնկա — մութն ընկնող                   մթնշաղ — մութ և շաղ

դյուրահավան — դյուր, հավան        դուրեկան — դուրը եկող

մրրկածեծ — մրրիկը ծեծող

45․ Հարցերին պատասխանիր․

Ո՞ր առարկայի մասին ենք ասում սա, որի մասին դա, որի մասին նա

սա ենք ասում այն ժամանակ, երբ իրը գտնվում է մեզ մոտ, դա ենք ասում այն դեպքում, երբ առարկան գտնվում է մեր զրուցակցի մոտ, նա ենք ասում այն դեպքում, երբ առարկան գտնվում է մեկ այլ մարդու մոտ։

Որ բաժակի մասին ենք ասում՝ այս բաժակը, որի մասին այդ բաժակը, այն բաժակը

Այս բաժակն ասում ենք երբ գտնվում է մեր մոտ, այդ բաժակն ասում ենք երբ մեր զրուցակցի մոտ է գտնվում նա, ասում են այն, երբ մեկ այլ մարդու մոտ է։

46.Ի՞նչ բառով կարող ես փոխարինել Ա և Բ շարքերի ընդգծված բառերը: Փորձի՛ր երեքական նախադասություններ կազմել որպիսի և որպեսզի բառերով:

Ա. Ծովը սաթի մի այնպիսի կտոր ափ նետեց, ինչպիսին աղջիկը դեռ չէր տեսել: Հյուրը չափազանց շոյված էր. ի՜նչ ընդգծված վերաբերմունք, ինչպիսի՜ ընդհունելություն:

Բ. Նա շատ վաղ էր արթնացել, որպեսզի հասցներ կատարել խոստացածը: Մի քանի քայլ առաջ եկավ, որպեսզի լավ տեսնի հուշարձանը:

47․ Ընդգծված բառը փոխարինի՛ր տրված բառերով մեկով:

ա) Սրահարված ընկավ ձիուց ու օգնություն կանչեց:

Ծաղրուծանակից նեղացած հեռացավ ու որոշեց այդ մասին էլ ոչ մեկի հետ չխոսել:

բ) Երիտասարդի անկեղծ ժպիտն ու համարձակ խոսքերը նրան հրապուրեցին:

Որոշել էր անպայման նվաճել այդ բերդը, որտեղ երկրի ողջ հարստությունն էին պահել:

գ) Այս պատվանդանի վրա հուշարձան են կերտելու:

Էլեկտրական լարերի համար այստեղ մի սյուն են շինելու:

48․ Բառակապակցություններ կազմի՛ր՝ հարցում արտահայտող բառերը գոյականներով փոխարինելով:

Ընկնել՝ փոսը:

Ընկած լինել՝ ջրավազանը:

49․ Տրված պարզ նախադասությունները բարդացրո՛ւ՝ ավելացնելով փակագծում տրված հարցին պատասխանող նախադասություն (կարող ես նախասադությունները կապող անհրաժեշտ բառեր ավելացնել):

Ձկնորսի խոշոր ցանցը մի փոքրիկ և ոսկեգույն ձկնիկ ընկավ։

Նայում էի Միջերկրական ծովի մեղմ ալիքներին։

Հսկա նավից ապշահար հետևում էին աշխատող հնդկացիներին։

Ամբողջ օրը շրջելուց հետո հասանք թզուկների դղյակին։

50․ Տրված բարդ բառերի իմաստներն արտահայտիր բառակապակություններով։

Գահընկեց — գահին նստեց

իշխանազուն — իշխանությունից զրկված

արևազուն — արևի զրկված

արյունարբու — արյուն խմող

արքայանիստ — արքայի նիստ

դյուրաբեկ — դուրը բերող

գավաթակից — գավաթը կցող

դրկից — դրսից կից, հարևան

Դերունունները փոխվում են։

55․ Նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ շաղկապական բառով միացրու, անհրաժեշտ դեպքում դրանցում որոշ փոփոխություններ արա։

Գառնուկը ջրհորում ինչ որ մի բան տեսավ։ Դա տեսնելիս դաշտում կփախչեր։

Պապն այդ օրը ինչ որ բան էր պատմում, աղջիկը դա վաղուց էր ուզում իմանալ։

Պայմանը սա էր, որ Գիքորը պիտի տուն մաքրեր, ամաններ լվանալ, ոտնամաններ սրբեր։

Քերականության մասին մի բան եմ լսել, որ բոլոր արվեստների հիմքն է։

Մի թռչունը չի կարող Եգիպտոս չվել, որովհետև Եգիպտոսի տեղը չգիտի։

Ամեն գարնան երկու հակառակորդների հանդիպումը դառնում էր ավելի վտանգավոր, քանի որ ձմռան պարապությունից ուժ ու եռանդ ստացած՝ նրանք ավելի կատաղի էին դառնում։

Առարակագիր Եզոպոսը մի անգամ մտավ նավաշինարան, որտեղ նավաշինարարները սկսեցին նրան ծաղրել և բարկացնել։

Ծարավ այծը մոտեցավ ջրհորին, որտեղ աղվեսն էր նստավծ։

Մրջյունը մի ժամանակ մարդ էր, որը զբաղվում էր հացահատիկի մշակությամբ։

Պատանին գնաց մի ալեհեր մարդու մոտ, որպեսզի հարցնի ճանապարհի մասին։

Նավազը որդուն ուղարկեց ուսումնարան, որ քերականություն սովորի։

56․ Նախադասությանը ինչպե՞ս, ի՞նչ ձևով, ինչքան հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակություններ ավելացրու։

Հանգստացած թագավորը արդեն կրթված ձևով նստեց։

Հանդարտված առյուծները հանգստացած կանգնեցին նրա գահավորականի մոտ։

Հիավանդ մարդը 5 դեղ խմեց։

57․ Կետերի փոխարեն պահանջված ձևով գրիր փակագծում տրված բառերի հականիշները։

Փարիզում անցորդներից մեկը վարար անձրևի տակ ընկավ։ Թրջվելուց պաշտպանվելու համար թևի տակի նկարը բարձրացրեց գլխի վրա ու վազեց։ Երևի աշխարհում դեռ ոչ ոք անձրևից այդպիսի թանկագին անձրևանոցով չէր պաշտպանվել։

Տեսնելով անցորդի գլուխը պաշտպանող նկարը, դեպքի ակամա վկան՝ ոստիկանը զարմանքից բղավեց։ Նա ճանաչեց Գյուստավ Կուրբեի նշանավոր Քնած շիկահետ կինը կտավը։ Թանգարանից հափշտակված այդ նկարի վերատպված օրինակները հենց այդ օրը բաժանվել էր ոստիկաններին։ Նկարը յոթ հարյուրից ութ հարյուր դոլար էր գնահատված։ Ոստիկանը մարդուն հետևեց մինչև նրա բնակարանը, որտեղ հայտաբերվել էր տարբեր ժամանակներում տարբեր տեղերից գողացված նկարների ամբողջ պատկերասրահ։ — Ավելի լավ էր մինչև ոսկորներս թրջվեի, — տխրությամբ ասաց գողը, երբ նրան ձեռբակալեցին։

59․ Պատմությունը փոխադրիր ներկա ժամանակով։

Մրջյունը մի ժամանակ մարդ է լինում և զբաղվում է հացահատիկ մշակելով։ Բայց նա չի բավարարվում իր աշխատանքի պտուղներով, նախանձում է, և գողություն է անում։ Այդ ագահության պատճառով Զևսը զայրանում է և նրան միջատ է դարձնում։ Բայց նոր կերպարանքի մեջ էլ նրա բնույթը չի փոխվում, ու մնում է դաշտերում ու կալերում վազվզող, ցորենի ու գարու պաշար հավաքող։

60․ Ըստ տրված հետևության, պատմիր տեսած, լսած կամ կարդացած մի պատմություն։

Սուտասանը որ իմանա՝ սուտը բռնող չկա, ինչ ասես կհնարի։

Ես չգիտես ինչու հիշեցի Սուտասանը հեքիաթը։

61.Գայլաձուկ,Ձկնկուլ

Ոսկեհուր,հերարձակ

Դիմանկար,նկարագիր

Մայրապատկեր,Պատկերագլուխ

Ընկերասեր,Սիրառատ

Մեծապատիվ,Պատվարժան

Հրաշքները կերա

 

62․ Տրված նախադասությունը համառոտիր, դարձրու վեց-յոթ բառանի նախադասության տարբերակներ։ Քանի՞ նախադասություն է ստացվում։

Կանգանծ էի կապիկների վանդակի մոտ և շոյում էի ձագուկներին։

Բիլը անհամբեր էր և շտապողական, բայց ես շոյում էի ձագուկներին։

Մետաղացանցի արանքից շոյում էի կապիկների փրչոտ ձագուկներին։

Հակառակ Բիլի շտապողականությանը՝ ես շոյում էի ձագուկներին։

Տասը րոպե վանդակի մոտ կանգանած ձագուկներին էի շոյում։

63․ Ուրիշի ուղղակի խոսքը գրիր․ կետադրությանն ուշադրություն դարձրու։ Ե՞րբ է ուղղակի խոսքը չակերտների մեջ գրվում

Ա. Առաջին մոլորակի վրա մի թագավոր էր ապրում: Ծիրանիով և կնգումի մորթիով պճնված՝ նա բազմել էր շատ հասարակ, բայց այնուամենայնիվ փառահեղ իր գահին:
— Ահա և հպատակը,— բացականչեց թագավորը՝ տեսնելով Փոքրիկ իշխանին:
«Այդ ինչպե՞ս ճանաչեց,-անցավ Փոքրիկ իշխանի մտքով,- չէ՞ որ ինձ առաջին անգամ է տեսնում»:
Փոքրիկ իշխանը մտածում էր.«Այսքան բարձր սարից այս ամբողջ մոլորակը և նրա վրայի մարդկանց կտեսնեմ»: Բայց նա ասեղի նման բարակ ու սուր ժայռեր տեսավ միայն: «Ինչ տարօրինակ մոլորակ է, մտածեց Փոքրիկ իշխանը,- բոլորովին չոր է և աղի, ամբողջովին պատած է ասեղներով»:

Բ. «Բոլորը բնության օրենքներին են ենթարկվում, նույնիսկ երբ նրան են հակադրվում, նրա հետ են գործում նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ցանկանում են նրա դեմ գործել»,- ասել է Գյոթեն: Գյոթեն գրել է, «Բնության պսակը սերն է: Միայն սիրո միջոցով են մոտենում նրան»:

Գ. Շվեյցարական Ալպերում ճանապարհորդներին ծաղիկները չքաղելու կոչ են անում: Այդ կոչերն արված են՝ ազգային հոգեբանությունը հաշվի առնելով: Ֆրանսերեն մակագրությունն ասում է «Ծաղիկներով հիացե՛ք, բայց մի՛ սպանեք նրանց»: Կոչն անգլերեն հնչում է որպես քաղաքավարի խնդրանք. «Խնդրում ենք ծաղիկները մի՛ քաղեք»: Գերմաներեն արգելքը կտրուկ է .«Մի՛ քաղեք ծաղիկները»:

64․ Տեքստը վերականգնիր՝ պարբերությունների հաջորդականությունը փոխելով։

Հազարամյակներ առաջ մարդիկ չգիտեին, թե ի՛նչ է փողը, պարզապես զանազան առարկաներ էին փոխանակում միմյանց հետ: Բրուտները խեցե ամաններ ու սափորներ էին տալիս, դարբինները՝ դանակներ, կացիններ ու նետերի ծայրապանակներ, երկրագործները՝ հացահատիկ, յուղ, գինի, անասնապահները՝ միս, բուրդ, կաշի, հաղթանակած մարտիկներն էլ՝ իրենց գերիները:

Բայց փոխանակություն կատարելը բարդ էր, քանի որ իրերն ու մթերքները տարբեր արժեքներ ունեին: Արժեքը կախված էր նրանից, թե ինչքա՛ն աշխատանք էր ծախսվել այս կամ այն առարկան կամ մթերքը ստանալու համար, կամ դրանք ձեռք բերելու համար ի՛նչ դժվարություններ ու վտանգներ էին հաղթահարվել: Մեկ ոչխարի դիմաց, օրինակ, կարելի էր երկու կացին կամ չորս սափոր կամ էլ մեկ անդրավարտիք ստանալ, իսկ հովազի ժանիքներից ու ճիրաններից պատրաստված ապարանջանի փոխարեն՝ նավակ կամ մի զույգ եզ:

Փոխանակությունը պարզեցնելու համար մարդիկ փորձում էին իբրև փոխանակման միջոց ծառայող ամենահարմար առարկան գտնել: Անասունը, մթերքն ու մորթեղենը, որպես փող, հարմար չէին, որովհետև խնամք էին պահանջում ու շուտ էին փչանում: Մարդիկ աստիճանաբար հասկացել էին, որ փողը ոչ թե ժամանակավոր, այլ մշտական ու հաստատուն պիտի լիներ: Նաև դիմացկուն լիներ, որ ձեռքից ձեռք անցնելիս շուտ չփչանար: Թեթև լիներ, որ կրելը հեշտ լիներ: Իսկ արժեքը և´ եզան ու տան, և՛ նավի ու հողակտորի, և՛ ցանկացած այլ առարկայի արժեքի հետ պիտի համեմատվեր: Ու պիտի բաժանվեր մանր մասերի, որ մանր առարկաների գնումներ էլ կատարվեին։

Դրա հետ նոր պահանջ ծագեց: Հարկավոր էր, որ ամենամանր մասերի բաժանելու ժամանակ էլ փողի ընդհանուր արժեքը չփոքրանար: Օրինակ, եթե մորթին բաժանեին մանր կտորների, կտրոներից ամեն մեկի արժեքն էլ զրո կլիներ, միաժամանակ բոլորինն էլ: Բոլորը, այդ պահանջներին քիչ թե շատ համապատասխանող առաջին փողերից էին խեցիները:

65․ Սխալ կազմած  պատճառական բայերն ուղի՛ր:

Քնացնել, հաշտեցնել, լռեցնել, ուտացնել, լսեցնել, ճերմակացնել, կարմրացնել, վախեցնել, աշխատացնել, հնչեցնել, պարզեցնել, ցավեցնել, վստահեցնել, ծառայացնել, ապրեցնել:

66․ Տեքստից հանի՛ր այն նախադասությունները, որոնք նկարագրում են նախորդ կամ հաջորդ նախադասության գործողության տեղը, ժամանակը, ձևը: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Արդեն մութն ընկնում էր ու գյուղ իջնելու ժամանակն էր: Մի ուլիկ հոտից հետ ընկավ: Գայլը հասավ նրան ու բռնեց: Գյուղն էլ շատ մոտ էր:
Ուլիկն ասաց.
— Գիտեմ, որ քո զոհն եմ, ու վերջը պիտի ուտես ինձ: Բայց  խնդրանք ունեմ՝ սրինգդ նվագի՛ր, պարեմ, հետո կե՛ր:
Գայլը նվագեց: Նա շատ բարձր ու գայլավարի էր նվագում: Շները լսեցին ու ընկան նրա ետևից: Փախչելիս գայլը շուռ եկավ դեպի ուլիկը: Նա ասաց.
-Տե՛ղն է ինձ, մսագործն ո՛ւր, երաժիշտն ուր:

67․ Կազմի´ր բառակապակցություններ` հարցական դերանունները փոխարինելով գոյականներով:

Տիրապետել զգացմունքներին:

Տիրել գահին:

Դավանել հավատքին:

68․ Սկզբից տասը-տասներկու նախադասություն կազմիր, որ ամբողջական տեքստ դառնա։

69․ Առաջին նախադասությունը փակագծում գրված բառով միացրու երկրորդին։

Վախկոտ նապաստակն իր համար թռչկոտում էր անտառի բացատում, երբ որ որսորդներն իրենց շների հետ հայտնվեցին:
Այծը նախատեց աղվեսին, երբ աղվեսը ուզում էր խախտել պայմանն ու դուրս թռչել:
Ծիծեռնակները ծաղրում էին կարապներին, քանի դեռ կարապները չէին ուզում ապրել մարդկանց մոտ ու երգել նրանց համար:
Նրանք որոշեցին խայթոցով վնասել մեղրը տանողներին, ուստի եղուները չէին ուզում իրենց մեղրը մարդկանց տալ:
Ծովին հասնելը փրկություն էր թվում, չնայած ովի ջուրը չի խմվում:
Մտքինը նրան պատժելը չէր, թեև ձեռքը մեկնեց անկարգին բռնելու:

70․ Հիմնավորիր՝ Մարդկությանը ժամանակի մեքենա է անհրաժեշտ։

Մարդկությանը ժամանակի մեքենա է անհրաժեշտ, նրանք պետք է տեղափոխվեն մի քանի տարի հետ և տեսնեն, թե առանց հեռախոսի իչ լավ էր կյանքը, մանկությունը, ամեն օր բակում ընկերների հետ խենթություններ էին անում երեխաները, իսկ հիմա ամեն ինչ այլ է, պետք է մի դար հետ գնան, և տեսնեն թե ինչերի էր պատրաստ ոճրագործ և ցեղասպան թուրքիան, թե ինչպես էր կոտորում հայերին, և հիմա այդքան չպաշտեն նրանց։ Մարդկությունը շատ է ափսոսում արած կամ չարած գործերի համար, ուզում է անցյալ գնա, փոխի սխալը, ժամանակի մեքենա շատ է անհրաժեշտ մարդկությանը։

71․ Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ ո՞ւմ են ցույց տալիս նա, ի
նքը բառերը։

Տղան ընկերոջ մասին ասում էր, որ նա վախենում է օձի լեզվից, մինչդեռ ինքը գիտե, որ օձերը լեզվով միայն հոտոտում ու շոշափում են: նա — ասում է ընկերոջը, ինքը — ասում է իրեն

Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, նա իրեն այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է: նա — ասում է աղջկա, իրեն — ասում է տատին

Աղջիկը զարմացած նայեց տատին,  ինքը նրան այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է: ինքը — ասում է աղջկան, նրան — ասում է տատին

Ծերունին տղայի կողքին իր մանկությունն էր հիշում: իր — ծերունու

Ծերունին տղայի կողքին նրա մանկությունն էր հիշում: — նրա — ծերունու մանկությունը

Գայլն իրեն համոզում էր, որ ինքը չի վախենում շներից:  ինքը — գալը

Գայլն իրեն համոզում էր, որ նա չի վախենում շներից: նա — գայլը

72․ Նախադասության ամեն մի բառը կամ բառակապակցությունը փոխարինի՛ր հարցական բառով և ստացի՛ր հարցական նախադասություններ (քանիսը կարող ես):

Քրիստին Լիսկևիչը փոքրիկ միայնակ առագաստանավով շուրջերկրյա ճանապարհորդություն կատարեց երկիր մոլորակի շուրջը:

Քրիստին Լիսկևիչը շուրջերկրյա ճանապարհորդությո՞ւն կազմակերպեց։

Շուրջերկրյա ճանապարհորդությո՞ւն կազմակերպեց Քրիստին Լիսկևիչը։

Փոքրիկ առագաստանավո՞վ կատարեց շուրջերկրյա ճանապարհորդհություն։

Շուրջերկրյա ճանարապհորդությունը միայնա՞կ կազմակերպեց։

Միայնա՞կ էր կազմակերպել այդ ճանապարհորդությունը։

Երկիր մոլորակի շո՞ւրջ կատարեց ճանապարհորդությունը։

73․ Տրված տեքստերը համեմատիր, տարբերությունները գտիր և մեկ նախադասությամբ գրիր, թե այդ տեքստերն ինչով են տարբերվում։

Ա. Հին Բաբելոնում գետի աղտոտման մեղավորը մահապատժի էր ենթարկվում: Պետրոս Մեծը Սիբիր էր աքսորում այն պետեբուրգցիներին, որոնք լվացքաջուր էին թափում Նևան: Իսկ այսօր մարդկության ունեցած ամբողջ ջուրն է ենթակա վտանգի: Մարդիկ անխնա թունավորում ու կեղտոտում են գետերն ու լճերը, ծովերն ու օվկիանոսները և դեռ ուրախանում են:
Հին Եգիպտոսի գրերի մեջ «զզվել» հիեորոգլիֆն արտահայտվել է թեք դիրքով պատկերված ձկան տեսքով: Հնագետները երկար ժամանակ չէին հասկանում այդ տարօրինակ զուգորդումը: Այժմ գիտենք, որ ձուկն աղտոտված ու թթվածնից աղքատացած ջրում է այդպիսի դիրք ընդունում:
Երբ թունավոր նյութն սկսում է ջրի մեջ տարածվել, ձկներն ահավոր վախենում են: Նրանք ջրի մակերևույթի մոտ են ելք փնտրում, ցատկում օդ, նետվում ափ: Հոգեվարքի պարը վերջանում է ջղաձգություններով, ապա ձկները սատկում են: Ի՞նչ է մտածում բանական մարդը:

Բ. Հին Բաբելոնում գետի աղտոտման մեղավորի աստղը խավարում էր: Պետրոս Մեծը Սիբիր էր քշում այն պետեբուրգցիներին, որոնք լվացքաջուր էին թափում Նևան: Իսկ այսօր մարդկության ունեցած ամբողջ ջրի գլխին է վտանգը կախված: Մարդիկ առանց սրտերը ցավելու թունավորում ու կեղտոտում են գետերն ու լճերը, ծովերն ու օվկիանոսները և դեռ աշխարհքով մեկ են լինում:
Հին Եգիպտոսի գրերի մեջ «զզվել» հիեորոգլիֆը հանդես է գալիս թեք դիրքով պատկերված ձկան տեսքով: Հնագետները երկար ժամանակ գլխի չէին ընկնում այդ տարօրինակ կապը: Այժմ գիտենք, որ ձուկն աղտոտված ու թթվածնից աղքատացած ջրում է այդ օրն ընկնում:
Երբ թունավոր նյութն սկսում է ջրի մեջ տարածվել, ձկներին անպատմելի սարսափ է պատում: Նրանք ջրի երեսին են ճար ու ճամփա ման գալիս, իրենց ափ գցում: Հոգեվարքի պարը վերջանում է թալիկ-թալիկ գալով, ապա ձկները շունչները փչում են:
Ի՞նչ է մտքովն անցակցնում բանական մարդը:

Ինձ թվում է, որ տարբերությունն  այն է, որ առաջին հատվածում ավելի գրագետ էր ներկայացվախ, իսկ եկրորդում ավելի բառացիորեն էր և ավելի հասկանալի, չնայած ավելի կոպիտ էր։

74․ Հիմնավորիր այս միտքը՝ Չի կարելի, որ մարդիկ ժամանակի մեքենա ունենան։

Որոշ չափով համաձայն չեմ այս մտքի հետ, որոշ չափով համաձայն եմ։ Մարդ չպետք է զղջա անցյալում արած իր սխալի համար, եթե իհարկե դա մեղք չէ, նա ուղղակի պետք է աշխատի իր վրա, որպեսզի այդ սխալը չկրկնի։ Չնայած մարդը չպետք է անցյալը մոռանա, ամեն մեկն էլ պետք է հիշի իր անցյալը, չ՞է որ դա նրա կյանքն է, նա պետք է անցյալը հիշի և դրա սխալները սրբագրելով իր ապագան կառուցի։

75․ Ա․ և Բ նախադասությունները համեմատիր և տարբերությունները գտիր։

Ա. Ամերիկացի գիտնականների հետազոտություններից պարզվել է, որ մարդն օրական միջին հաշվով  կես ժամ խոսում է:
Բ. Մարդն օրական խոսում է միջին հաշվով  կես ժամ: Դա պարզվել է  ամերիկացի գիտնականների հետազոտություններից:

Առաջինում պատմում է գործողության մասին, թե ինչ են պարզել գիտնականները, իսկ երկրորդում ասվում է, թե ում կողմից է կատարվել գործողությունը։

Ա. Լեհական Ենջուվեյ փոքրիկ բնակավայրն ամբողջ Եվրոպայում հայտնի է եզակի ժամացույցների թանգարանով, որտեղ չորս հարյուր ժամացույց է ցուցադրված: Բ. Լեհական Ենջուվեյ փոքրիկ բնակավայրն ամբողջ  Եվրոպայում հայտնի է եզակի ժամացույցների թանգարանով: Այնտեղ չորս հարյուր ժամացույց է ցուցադրված:

Ա հատվածը մեկ նախադասություն է և պարզ է, իսկ երկրորդը երկու նախադասություն է, բարդ է։

Ա. Դրանց մեջ է նաև  արեգակնային մի ժամացույց,  որը  պատրաստվել  է տասնվեցերորդ դարում:  Բ. Դրանց մեջ է նաև  արեգակնային մի ժամացույց:  Դա պատրաստվել  է տասնվեցերորդ դարում:
Ա. Թանգարանի  այցելուներն անպայման մտնում են նաև գրադարան, որտեղ կարդում են ժամացույցների և նրանց պատմության մասին: Բ. Թանգարանի  այցելուներն անպայման մտնում են նաև գրադարան: Այնտեղ կարդում են ժամացույցների և նրանց պատմության մասին:

76․ Ուրիշի ուղղակի խոսքերն անուղղակի դարձրու ր գրիր ընդգծված բառերից յուրաքանչյուրն ինչպես փոխեցիր։

Արագիլին հարցրին, թե ինչո՞ւ է անվերջ մի ոտի վրա կանգնում:
Գարնանը մոծակը դուրս եկավ ուղտի ականջից, ուղղեց թևիկներն ու տզզաց բարեկամին, որ շնորհակալ է հյուրընկալության համար, և հայտնեց, որ նա գնում է։
Ուղտը վիզը ծռեց, մի կերպ տեսավ իր հետ խոսող մոծակին ու ասաց, թե ով է մոծակը, նա նրան չի ճանաչում։
Մոծակը թռավ առյուծի մոտ ու ձայն տվեց, որ նա նրանից չի վախենում, ոչովհետև առյուծը նրանից ուժեղ չէ։

77․ Ուրիշի անուղղակի խոսքերն ուղղակի դարձրու և գրիր ընդգրկված բառերից յուրաքանչյուրն ինչպես փոխեցիր։

-Ես միշտ ուզում եմ իմանալ, թե ինչու են փայլում աստղերը․ — ասում էր Փոքրիկ Իշխանը։

-Ինձ բոլոր աստղերն են ենթարկվում․ — ասաց թագավորը։

-Ես շատ տարօրինակ մարդկանց եմ տեսել․ — պատմում էր ճանապարհորդը։

-Ես կարող եմ գնել նոր հայտնաբերված աստղերը․ — պնդում էր գործարար մարդը։

-Նորահայտ մոլորակի վրա օվկիանոս կ՞ա արդյոք․ — հարցնում էր աշխարհագրագետը։

78․ Նախադասությունն ընդհարձակիր՝ ընդգրկված բառին ավելացնելով լրացումներ, որոնք նույն հարցին պատասխանեն։

Գնացքը արագ և վայրի կերպով մոտենում էր կայարանին, որպեսզի մարդկանց քաղաքից-քաղաք տեղափոխի։

Կետը թափահարեց հսկա և ծանր պոչը, որպեսզի վախեցնի շրջապատում եղած մարդկանց և ձկներին։

Խիզախ և ակտիվիստ բազմությունը սպասում է, որպեսզի նախարության հետ զրույց ունենա, որ Ամուլսարը հանք չի լինելու։

Կրինարեը դանդաղ շեմելով դուրս եկան ափ, որպեսզի մի քիչ թաքանան, արևայրուկ ընդհունեն և կրկին ջուրը մտնեն։

79․ Շարքի բոլոր բառերը բացի մեկից, նույն ձևով են կազմված։ Գտիր օրինաչափությանը չենթարկվող բառը։

ա) Տնային, մարդկային, տղային, կապկային, լեռնային:
բ) Ձգան, փական, իշխան, ձկան, վիպասան:
գ) Պապոնք, մերոնք, ձերոնք, զարթոնք, հոնք:
դ) Համառորեն,տնօրեն, վեհորեն անսրտորեն, մարդկայնորեն

Рубрика: Վրացերեն, Uncategorized

Գնացինք Կախեթի․․․

Հոկտեմբերի 28-ին «Վրացական գինու կենտրոն Կախեթի» նախագծի շրջանակներում ուղևորվեցինք դեպի Կախեթի, Լագոդեխի։Երեկոյան երբ տեղ հասանք, մեզ դիմավորեցին մեր վրաց ընկերները և ուղեկցեցին մինչև տուն, որտեղ մեզ արդեն սպասում էին Նինա տատիկը իր ընտանիքի հետ։Լագոդեխին շատ գեղեցիկ էր և ուներ շատ տեսարժան վայրեր։Առաջին օրը մենք այցելեցինք Լագոդեխիի արգելոցի թանգարան, այնտեղ մեզ պատմեցին արգելոցում գտնվող բույսերի և կենդանիների մասին։Պատմեցին, որ զբոսաշրջիկները որոնք գալիս են Վրաստան անպայման այցելում են Լագոդեխի, որպեսզի լինեն Լագոդեխիի արգելոցում։Այն տան տերերը որտեղ մենք հյուրընկալվել էինք, խաղողի մի մասը չէին քաղել և սպասել էին, որ մենք գնանք և մասնակցենք խաղողահավաքին։Երբ մենք վերադարձանք արգելոցից, եկան մեր վրաց ընկերները և մենք միասին հավաքեցինք խաղողը ,խառնեցին հայկական խաղողի հետ պատրաստեցինք Հայ-Վրացական գինի։Երեկոյան նրանք մեզ տարան անտառ, այնտեղ շատ գեղեցիկ էր։Հաջորդ օրը մենք գնացինք և ծանոթացանք Կախեթիի քաղաքապետի հետ, իսկ երեկոյան մենք մասնակցեցինք Լագոդեխիի <<Հերեթի>> պատանեկան համույթի պարի փորձին։Տեսանք թե ինչպես է անցնում նրանց պարի դասը։Նրանք շա՜տ լավ էին պարում և մենք ուղղանկի հիացած էինք նրանց պարերով։Նրանց հետ նաև պարեցինք մեր պարերը։Եղանք նաև Կախեթիի գինու գործարանում, տեսանք ինչպես է պատրաստվում գինին, մեզ ցույց տվեցին նաև գինի պատրաստելու հին միջոցները։Վերջին օրը  գնացինք Վրաստանի Սբ․ Գիորգի եկեղեցի, որը կառուցվել էր 1991թ․ գյուղացիների խնդրանքով, իսկ  երեկոյան նրանք  մեզ հյուր եկան և մենք միասին խաղեր խաղացինք, վերջում նրանց հանձնեցինք մեր բերած նվերները։Առավոտյան հրաժեշտ տվեցինք մեզ արդեն հարազատ դարցած վրաց ընկերներին, Նինա տատիկին և նրա ընտանիքին։Ճանապարհին կանգ առանք Սիղնաղիում, մի քիչ զբոսնեցինք և շարունակեցինք ճանապարհը դեպի Երևան։

 

Это слайд-шоу требует JavaScript.

Рубрика: Պատմություն, Uncategorized

Հայրենական մեծ պատերազմ

Հայրենական մեծ պատերազմը սկսել է 1941 թվականի հունիսի 22-ի վաղ առավոտյան, չնայած նրան, որ Նացիստանական Գերմանիան և ԽՍՀՄ-ն պայմանագիր էին կնքել 1939թ-ին, ըստ այդ պայմանագրի, նրանք իրար դեմ ոչ մի կռիվ չպետք է անեին, այսինքն չպետք է պատերազմեին, բայց նացիստական Գերմանիան հարձակվեց ԽՍՀՄ-ի վրա 1941 թվականին։ Սկզբից 1939-ին նա հարձակվեց Եվրոպայի Արևմտյան կողմը, գրավեց Ֆրանսիան, իսկ հետո Մեծ Բրիտանիայի հետ կռվի մեջ մտավ, իսկ հետո եկավ Արևելյան կողմ, գրավեց Լեհաստանը և արդեն 1941-ին Մտավ ԽՍՀՄ և սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը։ Հայաստանից 600․000 մարդ էր կռվում, որոնցից 200․000 անհետ կորան կամ էլ զոհվեցին, հանուն ԽՍՀՄ-ի պաշտպանության համար։ Գերմանիան Հայաստան չէր մտել, բայց հայերը կռվի դաշտում արյուն էին թափում ԽՍՀՄ-ի համար։ Հայրենական մեծ պատերազմի պարտության դեպքում հնարավոր էր, որ Թուրքիան գրավեր Հայաստանը, բայց Գերմանիան դեռ չէր հասել Կովկաս։ Թուրքիան մինչև պատերազմի վերջը չեզոք էր։ Գերմանիայի դաշնակիցներն էին Իտալիան, Հունգարիան, Ռումանիա, Ֆինլանդիա և 1945-ից նաև Ճապոնիան։ Գերմանիան մտածում էր, որ Մեծ Բրիտանիան, և այլ մեծ տերությունները նրա հետ կլինեն, բայց դա նրա հաշվարկածով չեղավ։

1941 հուլիս 3 — ին Ստալինը ռադիոյով ասել էր, որ սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմ, դրանից է եկել է այդ անվանումը, չնայած ես կողմ չեմ, որ այդպես կոչեն, քանի որ դա մեր հայրենիքի համար կապ չուներ, մենք ԽՍՀՄ-ի համար էին ցավոք կռվում։ Գարեգին Նժդեհը և Դրոն, որոնք կազմել էին հայկական գումարտական նացիստանական Գերմանիայի կողքին և փրկում էին նրանց ձեռքն ընկած հայ գերիներին։ Եվ նացիստական Գերմանիայի հաղթանակի պարագային Կովկասիան տարածք մուտք գործելու ընթացքին նախատեսել էին փրկել Հայաստանը Թուրքիայի հավանական ներխուժումից։ Եթե ԽՍՀՄ-ն պարտվեր արդեն Թուրքիան պատրաստ էր ներխուժել Հայաստան։ Փարավոր մարտական ուղի անցան 89 հայկական Թամանյան դիվիզիան, 76-րդ լեռնահրաձգային (51-րդ կվարդիան), 408, 409, 390-րդ դիվիզիաները։

89-րդ հայկական դիվիզիան իր հայկական ուղին ավարտեց Բեռլինում, 409-րդ Չեխոսլովակիայում։ Խորհրդային միության հերոսի կոչման արժանացան 103 հայեր՝ օդաչու Նելսոն Ստեփանյանը արժանացավ Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսի կոչման, 23 հայ զինվոր արժանացան փառքի փքանշանին, ավելի քան 70․000 պարգևատրվեց շքանշաններով և մեդալներով։ Խորհրդային Միության զինված ուժերի հրամանատարական կազմում կային շուրջ 60 հայ գեներալներ, որոնք ղեկավարում էին խոշոր զորամիավորումներ։ Նրանց շարքում էին բանակի գեներալ Հովհաննես Բաղրամյանը (հետագայում Խորհրդային միության մարշալ, կրկնակի հերոս) Խորհրդային միության նավատոհմի խովակալ Հովհաննես Իսակովը, Ավիացիայի մարշալ Սերգեյ Խութիագովը (Արմենակ Խանբերյանց), Համազասպ Բաբաջանյանը, Նվեր Սաֆարյան և այլոք․․․  Ֆաշիստական նացիների գերությունից փրկված հայ ռազմագերիներ մասնակցեցին Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Հունաստանի և այլն երկրների դիմադրության շարժումներին։ Սփյուռքահայերի մի մասը ակտիվորեն մասնակցեց դիմադրության շարժմանը, ինչպես Միսակ Մանուչյանի ջոկատը Ֆրանսիայում, և Ազատություն հայկական պարտիասանական ջոկատը հունաստանում։

Рубрика: Վրացերեն, Uncategorized

Քոլեջի գինու արտադրամասում․․․

Հոկտեմբերի 28-ից նոյեմբերի 1-ը կրթահամալիրի մի խումբ սովորողների հետ մեկնելու ենք Վրաստանի Կախեթի շրջանի քաղաք՝ Լագոդեխի:Կախեթին համարվում է Վրաստանի գինու կենտրոն, որը հայտի է գինեգործության հարուստ ավանդույթներով։
Այսօր Վրաստան մեկնող սովորողների հետ միասին այցելեցինք քոլեջի գինու արտադրամաս: Մասնակցեցինք խաղողի մթերմանը:

Это слайд-шоу требует JavaScript.

Рубрика: Կենսաբանություն, Uncategorized

Նուկլեինաթթուներ

ԴՆԹի-ի մոլեկուլն իրենից ներկայացնում է երկու՝ մեկը մյուսի շուրջ ոլորված թելեր՝ շղթաներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պոլիմեր է, որի մոնոմերներն են նուկելոդիները: Նուկլեոտիդը միացությունը է՝ կազմված է երեք նյութերից՝ ազոտական որոշակի տեսակի հիմքից, ածխաջրից և ֆոսֆորական թթվից: ԴՆԹ-ի մոլեկուլում տարերում են 4 տեսակ նուկլեոտիդներ, որոնցում ածխաջուրը և ֆոսֆորական թթուն միանման են, և դրանք իրարից տարբերվում են միայն ազոտական հիմքով: Նուկլեինաթթուների հիմնական ֆունկցիան սպիտակուցների կառուցվածքի մասին տեղեկատվության պահպանումն է, հաջորդ սերունքներին փոխանցումը, ինչպես նաև սպիտակուցի սենթեզի իրականացումը:

ԴՆԹ-ի երկու շղթների միացման մեջ կարևոր օրինաչափություն կա, մի շղթաթի նուկլեոտիդ: Այս զուգակցումներից յուրաքանչուրում զույգ նուկլեոտիդները կարծես իրար լրացնում են :

ԴՆԹ-ի այսպիսի կառուցվածքը հայտնաբերել է ամերիկացի կեսնաբան Ջեյս Ուոթսոնը և անգլիացօ ֆիզիկոս Ֆրենսիս Քրիկը: ՌՆԹն կառուցվածքով նման է ԴՆԹ- մեկ շղթային: ՌՆԹ-ի նուկլեոտիդներում ածխաջուրը ոչ թե դեզոսիռիբոզն է այլ ռիբոզը: Այստեղից էլ առաջանում է ՌՆԹ անվանումը:

Նուկելինաթթուների մոլեկուլում գաղտնագրված է տվյալ բջջին բնորոշ տեղեկություն: Կարծես կա մի ծածկագիր, որը որոշում է սպիտակուցի մոլեկուլում այս կամ այն ամինաթթվի առկայությունը: Դա նուկլեոտիդների դասավորման հաջորդականությունն է, որոնք երեքաան քանակով գաղտնագրում են որոշակի ամինաթթու: Գենետիկական այսպիսի ծածկագիրը լրիվ վերծանված է, և հայտնի է, թե նուկլեոտիդների ինչ զուգակցմամբ է որոշվում սպիտակուցի մոլեկուլում յուրաքանչյուր ամինաթթու: Ծածկագիրը համընդհանուր է բոլոր կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում նաև մարդու, ինչպես նաև վիրուսների համար:

РУБРИКА
Рубрика: Կենսաբանություն, Uncategorized

Սպիտակուցների կարևորությունը

Սպիատկուցով հարուստ սննդամթերքներ

Սպիտակուցի հիանալի աղբյուր են հանդիսանում ընկուզեղենը, արևածաղկի սերմերը, սոյան և լոբազգիները, ձուն, հնդակահավը, ձուկը և տապակած անյուղ միսը:

Սպիտակուցները գլխավորապես բաղկացած են ամինաթթունեից, որոնք մեծ դեր են խաղում մեր ամենօրյա կյանքում: Նրանք նպաստում են սնդի մարսողությանը, վերականգնում են հյուսվածքները և նպաստում օրգանիզմի աճին:

Սպիտակուցի օգտակար հատկությունները

Մկանների առողջություն

Սպիտակուցները կարևոր են մկանների կրճատման և կոորդինացմանը համար: Սպիտակուցները ներկա են մկանների հյուսվածքներում: Մկանների աճը պայմանավորված է օրգանիզմում առկա սպիտակուցների թվի հետ:

Իմունային պաշտպանություն

Սպիտակուցները մեծ դեր են խաղում իմունային համակարգի ամրապնդման համար: Մեր օրգանիզմը ունի հատուկ մշակված ինքնապաշտպանական մեխանիզմ տարբեր ինֆեկցիաների և հիվանդությունների դեմ: Այդ ինքնապաշտպանությունը իրականացվում է հակամարմինների օգնությամբ, որոնք սպիտակուցների խումբ են իրենցից ներկայացնում: Հակամարնինները հայտնաբերում են օտար տարրերին, հարուցիչներին և ոչնչացնում նրանց:

Նյարդային ազդակ

Սպիտակուցները ապահովում են նյարդային համակարգի սահուն գործունեությունը: Նյարդային համակարգը ակտիվանում է, երբ այն ազդակներ է ստանում և պատասխան ազդակներ տալիս: Նյարդային ազդակն ընդունողները բաղկացած են սպիտակուցներից: Այս ընդունիչները փոխանցում են նյարդային ազդակները բջիջներով և կարգավորում կենտրոնական նյարդային համակարգը:

Էներգիայի աղբյուր

Սպիտակուցը օրգանիզմի համար էներգիայի աղբյուր է: Եթե անձը մարմնի քաշը իջեցնելու համար բեռնաթափման օր է հայտարարել կամ դիետա է պահում, օրգանիզմը օգտագործում է իր սպիտակուցները, որպեսզի կոմպենսացնի այդ ամենը:

Քանի որ մեր օրգաիզմը չունի պահեստավորված սպիտակուցներ, ֆերմենտները և մկանների սպիտակուցները քայքայվում են, որպեսզի արտադրվեն ամինաթթուներ և վերջիններս էլ օրգանիզմը ապահովեն էներգիայով կամ սինթեզեն գլյուկոզա:

Առողջ մազեր

Սպիտակուցները նպաստում են առողջ մազեր ունենալուն և պաշտպանում են մազերը արտաքին միջավայրի վնասներից: Սպիտակուցները իրենց հատկություններով ազդում են մազի աճի վրա: Հենց այս հատկություններն են օգտագորվում մազերի խնամքի համար նախատեսված կոսմետիկական միջոցների մեջ:

Ֆերմենտներ և հորմոններ

Ֆերմենտները մեծ դեր են խաղում օրգանիզմում իրականացվող բիոքիմիական գործընթացների և ռեակցաների համար: Օրգանիզմի քիմիական ռեակցիաների իրականացումը կախված է մարմնում առկա ֆերմենտների թվից: Եթե այդ ռեակցիաները իրականցվում են դանդաղ, ապա դա նշանակում է, որ մարմնում նկատվում է անհրաժեշտ  ֆերմենտների պակաս: Տարբեր սպիտակուցային հորմոնները ինչպիսիք օրինակ ինսուլինը, աճի հորմոնը և գլուկագոնը նույնպես բաղկացած են ամինաթթուներից , որոնք իրականացնում են բազմաթիվ կարևոր ֆունկցիաներ մեր օրգանիզմում:

Մոլեկուլային տեղափոխություն

Սպիտակուցների մյուս կարևոր ֆունկցիան բջիջներում առկա տարրերի տեղափոխությունն է և պահեստավորումը: Այս ամենը կարևոր է արյան հոսքի սահուն ընթացքի և օրգանիզմի սնման համար: Օրինակ թթվածինը արյան կարմիր գնդիկներին հասնում է հեմոգլոբին կոչվող սպիտակուցի շնորհիվ:Մյուս սպիտակուցը, որ կոչվում է ֆերիտին, պատասխանատու է լյարդում արյան և երկաթի պահեստավորման համար:

Առողջ մաշկ

Սպիտակուցներից կոլագենը ապահովում է մաշկի բջիջների, հուսվածնքերի  ուժը և առաձգականությունը: Կոլագենը վերականգնում է վնասված մաշկը նպաստում բջիջների ռեգեներացիային: Առողջ, առաձգական և առանց կնճիռների մաշկը կախված է օրգանիզմում կոլագեն սպիտակուցի քանակից:

Բջիջների և հյուսվածքների ռեգեներացիա

Բջիջների և հյուսվածքների թարմացումը և ռեգեներացիան շան կարևոր երևույթներ են առողջ մարմնի համար: Մարմինը մշտական կարիք ունի ամինաթթուների, որոնք կազմավորում  են սպիտակուցներ և վերջիններս էլ նպաստում են նոր բջիջների և հյուսվածքների, ինչպես օրինակ եղունգների, մազերի աճին, մաշկի թարմացմանը: Մարսողական համակարգի, մաշկի և արյան բջիջների կյանքի տևողությունը մի քանի շաբաթ է: Մի քանի շաբաթից մահացած հյուսվածքներին և բջիջներին փոխարինելու են գալիս նորերը և հենց վերջինների ստեղծմանն էլ նպաստում են սպիտակուցները:

Սպիտակուցների մարսում և ներծծում

Սպիտակուցների մարսողությունը շատ կարևոր է մարմնի կողմից ամինաթթուների ներծծման համար: Ֆերմենտներից պեպսինը ակտիվացվում է ստամոքսահյութի արտադրմամբ և սպիտակուցները աստիճանաբար մարսվում են ստամոքսում: Մարսողության գործընթացը շարունակվում է և ավարտվում փոքր աղիքում:

Օրեկան արելի է օգտագործել 2-3 չափաբաժին սպիտակուցով հարուստ սննդամթերք: Օրինակ մեկ ձուն կամ 1 ունցիա (28.3 գ) պանիրը համարվում է մեկ չափաբաժին սպիտակուց: Կանանց խորհուրդ է տրվում օգտագործել 0.75գ սպիտակուց, իսկ տղամարդկանց 0.84գ: Իսկ տարիքով մարդկանց, հղիների, աթլետների և քաշ հավաքող սպորտսմենների համար սպիտակուցի չափաքանակը կարող է տատանվել:

Рубрика: Հայոց լեզու 2019-2020, Uncategorized

Վարժ 21-30

Վարժ 21

Գտածոն յոթանասուն միլիոն տարվա հնություն ուներ։ Միայն տասը ամիս հետո տոփը կարելի է բացել։ Փոքրիկ հովիկը երեսուն- երեսունհինգ գառ էր պահում։ Մի օր երեքը գայլի բաժին դարձավ։ Հիսուներկու շենքից տասներեքը կատռուցվել է։ Տասներկու օր մնաց քարանձավում, մինչև որ անձավի մուտքը բացվեց։ Բացատում ընկույզի չորս ծառ կա։ Միայն մի քաղաքում՝ Բոմբեյում, մարդիկ յոթանասուն լեզվով ու բարբառով են կոսում։

 

22. Փորձի՛ր պատասխանել, թե՝

ա) ով ե՛րբ կարող է ասել՝ <<ես>>.

Երբ գործողությունը կատարողը առաջին դեմք է:

բ) ով ո՛ւմ է ասում՝ <<դու>>.

Երբ գործողությունը կատարողը երկրորդ դեմք է:

գ) ո՛ւմ մասին են ասում՝ <<նա>>:

Երբ գործողությունը կատարողը երրորդ դեմք է:

24. Ձեր բակի մասին պատմի՛ր (մանրամասն նկարագրի՛ր, բերաբերմունք արտահայտի՛ր) և պատմությունդ վերնագրի՛ր:

Մեր շենը իր հատուկ բակը չունի։ Ունի մի նեղլիկ փողոց, որով կարողանում են անցնել ավտոմեքենաները։ Բայց մեր հարևան շենքերը ունեն շատ գեղեցիկ բակեր։

25.Կետերի փախարեն պահանջված ձևով գրիր փակագրծում դրված բառերն ու բառակապակցությունները:

Երգելուց ձայնը գլուխն էր գցում:

Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար վախենալիս:

Թեյը տանելուց թափեց:

Կենսախինդ մարդիկ վախենում են լուրջ, տխուր կամ ծանր երևալուց:

Ու Մոսկվա գնալուց առաջ մի երկու օրով ման է գալիս հարազատ վայրերում:

Մեղր լցնելուց մի կաթիլ գետին թափեց:

26. Քո մասին պատմի՛ր (ո՞ւմ և ի՞նչ ես սիրում, ո՞րն է քո սիրելի զբաղմունքը, ինչո՞վ ես ուրախանում, ի՛նչն է քեզ զարմացնում, ի՞նչ զգացումներ ես ունենում) և պատմությունդ վերնագրի՛ր:

Ես Նարե Մելքոնյանն եմ 14 տարեկան։ Ուտում եմ՝ ապրելու համար, ոչ թե հակառակը։) Ծնվածս օրվանից սիրել եմ ամեն ինչ, և միայն կյանքն է որոշել, շարունակեմ սիրել այն, թե լցվեմ ատելությամբ։ Ես կարող եմ զարմանալ ամեն չնչին բանից, որը ինձ կհետաքրքրի։ Ամեն օր տարատեսակ զգացումներ եմ ունենում։

27. Առանձնացրո՛ւ այն բառերը, որոնք ժխտական նախածանց (բառի սկզբում դրվող ածանց) ունեն:

Անարվեստանդեմանդուռ, անիվ, անսիրտանահ, անուշ, անմահ, անուն, դժողք, դժգոհդժբախտ, ապուր, ապաշնորհ, ապուշ, ապատակ, տարի, տկար, տհաճ, տպել, տգեղ, տխուր, չամիչ, չտեսչկամ, չարիք:

28.Տեքստի Ա և Բ մասերում ընդգծված բայերի ժամանակների տարբերությունը վերցրու՝ Ա մասի բայերը դարձնելով Բ մասի բայերի նման:

Ա. Մի խեղճ գյուղացի ծերացան և ուժատ եզ ուներ ու չգիտեր, թե ինչպես ազատվեր բեռ դարձած անասունից: Որոշեց տանել շուկա, ծախել: Եվ քանի որ առևտրի փորձ չուներ. Դիմեց իր դրացուն:

-Եվս հալից ընկե; է, ի՞նչ կլինի՝ օգնիր, տանենք շուկա, ծախենք:

-Աչքիս վրա, – պատասխանեց դրացին:

Դրացին խոսքաշեն ու լեզվանի մարդ էր. Շուկայում սկսեց գովաբանել եզին:

-Այ եզը, լավ եզը, էս կողմն եկեք, մի էստեղ նայեցեք: Հո եզ չէ, Աստված վկա, գոմեշ է, գոմեշ…

Բ. Հավաքվում են մարդիկ, ու սա շարունակում է.

-Գիտե՞ք՝ ինչ ուժեղ է. առանց զույգի գութան է քաշում: էնքան խելոք է ու հեզ, որ կարող եք համ բարձել, համ լծել:

Մարդիկ լսում են. քննարկում, ձեռք տալիս եզանը, բայց ամենից ուշադիր եզան տերն է լսում: Լսում է, լսում է. մեկ էլ դառնում դրացուն ու ասում.

-Չէ, ախպեր, ես իմ ապրանքը չեմ ծախում: Որ էդքան լավն է, ես կբանեցնեմ, էլի:

28.Տեքստի Ա և Բ մասերում ընդգծված բայերի ժամանակների տարբերությունը վերցրու՝ Ա մասի բայերը դարձնելով Բ մասի բայերի նման:

Ա. Մի խեղճ գյուղացի ծերացան և ուժատ եզ ուներ ու չգիտեր, թե ինչպես ազատվեր բեռ դարձած անասունից: Որոշեց տանել շուկա, ծախել: Եվ քանի որ առևտրի փորձ չուներ. Դիմեց իր դրացուն:

-Եվս հալից ընկե; է, ի՞նչ կլինի՝ օգնիր, տանենք շուկա, ծախենք:

-Աչքիս վրա, – պատասխանեց դրացին:

Դրացին խոսքաշեն ու լեզվանի մարդ էր. Շուկայում սկսեց գովաբանել եզին:

-Այ եզը, լավ եզը, էս կողմն եկեք, մի էստեղ նայեցեք: Հո եզ չէ, Աստված վկա, գոմեշ է, գոմեշ…

Բ. Հավաքվում են մարդիկ, ու սա շարունակում է.

-Գիտե՞ք՝ ինչ ուժեղ է. առանց զույգի գութան է քաշում: էնքան խելոք է ու հեզ, որ կարող եք համ բարձել, համ լծել:

Մարդիկ լսում են. քննարկում, ձեռք տալիս եզանը, բայց ամենից ուշադիր եզան տերն է լսում: Լսում է, լսում է. մեկ էլ դառնում դրացուն ու ասում.

-Չէ, ախպեր, ես իմ ապրանքը չեմ ծախում: Որ էդքան լավն է, ես կբանեցնեմ, էլի:

 

29.Նախադասության բառերը փոխարինի՛ր հոմանիշներով (որը որ հնարավոր է)՝ առանց նախադասության միտքը փոխելու:

Օրինակ՝ <<Արքա՛, անկարելի է քո պահանջը բավարարելը, մեկ այլ բան խնդրիր>>, – հորդորում էր իմաստունը: – <<Թագավո՛ր, անհնար է քո կարգադրությունը կատարելը, մի ուրիշ բան պահանջիր>>, – հորդորում էր իմաստունը:

Թագավորի (Արքայի) երեսը (դեմքը) տեսնելու համար էր այդքան երկար ճամփա (ճանապարհ) կտրել (անցել):

Երեխաներն (Մանուկներն) իրենց համար պար էին գալիս (պարում էին), հետո՝ շուռ գալիս (պտտվում), իրենք իրենց ծափ տալիս ու ուրախանում (զվարճանում), աշխարհքով մեկ լինում:

Լուսանում է (արևը ծագում է), սարի (լեռան) ետևից դուրս է գալիս արևը (արեգակը):

Մի գարնան իրիկունը (երեկո) դռանը նստած զրույց էինք անում (զրուցում էինք):

<<Թե ուզում եք, որ չմեռնեմ, (չմահանամ) – ասում է թագավորը (արքան), – գնացեք ու անմահական ջուրը բերեք, որ խմեմ ու վեր կենամ տեղիցս (առողջանամ)>>:

30. Կետերը փոխարինի՛ր տրված՝ ժամանակ ցույց տվող բառերից մեկով:

Մարդկությունը հիմա ամեն ինչ չէ, որ իմանում է իր մոլորակի մասին: Մինչև հիմա հայտնաբերում են դամբարաններ ու քաղաքներ, գտնում են բույսերի ու կենդանիների նոտ տեսակներ:

Բրյուսելի օդերևութաբանական ինստիտուտում վերջերս տագնապ հնչեցրին: Սարքերն ասում էին, որ ուր որ է պիտի ուժեղ երկրաշարժ լիներ: Մարդիկ հանկարծ իմացան, որ այդ ժամանակ ինստիտուտից հինգ կիլոմետր հեռու մի դահլիճում հոլանդական նշանավոր մի ռոք խումբ էր համերգ տալիս:

<<Սեպտեմբեր>>, <<հոկտեմբեր>>, <<նոյեմբեր>>, <<դեկտեմբեր>> ամիսների անուններն այս պահին իրականությանը չեն համապատասխանում, որովհետև նշանակում են յոթերորդ, ութերորդ, իններորդ, տասներորդ, իսկ իրականում դրանք իննից տասներկուերորդ ամիսներն են: Այդ անհամապատասխանությունն առաջացավ այն ժամանակ, երբ մարդիկ հրաժարվեցին այն օրացույցից (հռոմեական), որտեղ տարվա առաջին ամիսը մարտն էր:

Արդեն կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նորածին երեպաները չեն սիրում ջազը և սիրով լսում են քնքու, մեղեդային երաժշտություն:

Ճապոնական մի ընկերություն ինչ-որ ժամանակ սկսելու է գրպանի հեռուստացույցների արտադրություն: